- Θεωρείτε ότι οι ευρωεκλογές θα αποτελέσουν την αρχή του τέλους για την επονομαζόμενη «νέα διακυβέρνηση» του κ. Καραμανλή;
- Ντρέπομαι να αρχίζω με τον Καραμανλή, γιατί οι ευρωεκλογές έχουν μια ευρύτερη σημασία κι εμείς οι Έλληνες δεν πρέπει να επιδεικνύουμε ευρωαδιαφορία. Γιατί την περισσότερη Ευρώπη την χρειαζόμαστε εμείς. Οι Γερμανοί ή οι Γάλλοι τη θέλουν ως μια μεγάλη αγορά για τα αυτοκίνητα τους και τον μηχανικό τους εξοπλισμό. Εμείς χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη ακόμη και για τα εθνικά μας θέματα, όπως είναι τα ελληνοτουρκικά, το κυπριακό ή το λεγόμενο μακεδονικό, το οποίο επίσης εντάσσουμε στην ευρωπαϊκή διαδικασία. Η διαχείριση του εξωτερικού μας χρέους θέλουμε να περάσει μέσω ευρω-ομολόγου για να γίνει βιώσιμη. Άρα, λοιπόν, εμείς έχουμε περισσότερη ανάγκη από Ευρώπη και δεν συμφωνώ με την πλήρη εσωτερικοποίηση της ατζέντας των ευρωεκλογών, αν και ξέρω ότι και σε άλλες χώρες το ίδιο γίνεται. Η Ευρώπη δεν παράγει πάθος, δεν δημιουργεί, ας πούμε, μια συναισθηματική βιωματική ψυχική κοινότητα. Έναν ευρωπατριωτισμό, μια μετα-εθνική ταυτότητα. Είναι ακόμα γάμος συμφέροντος. Παρ’ όλα αυτά, εμείς έχουμε ανάγκη το ευρωπαϊκό αίσθημα. Το θεωρώ, λοιπόν, ζωτικής σημασίας στις ευρωεκλογές να ακουστεί κάτι περισσότερο από τη συνηθισμένη επαρχιώτική ατζέντα.
- Αν κατάλαβα καλά, διαφωνείτε με τον δημοψηφισματικό χαρακτήρα που έχει δώσει το ΠαΣοΚ στις ευρωεκλογές.
- Όχι, αυτό είναι ένα δεύτερο επίπεδο. Να μην ξεχνάμε ποτέ το πρώτο επίπεδο, ότι έχουμε ευρωεκλογές και μάλιστα εν μέσω μιας μεγάλης κρίσης του παγκόσμιου καπιταλισμού. Σε ένα δεύτερο επίπεδο, οι ευρωεκλογές είναι, κατά τη γνώμη μου, προάγγελος μιας ευρύτερης πολιτικής ανατροπής, και προάγγελος μιας αλλαγής διακυβέρνησης. Αλλά το ζητούμενο δεν είναι απλώς μια αλλαγή σκυτάλης διακυβέρνησης. Χρειάζεται μια σαρωτική εξέλιξη στο πολιτικό σκηνικό. Με αυτή την έννοια, μπορεί να έχουν αξία οι εκλογές. Αλλά αυτό θα φανεί εκ του αποτελέσματος. Αν είναι, απλώς, μια προεκλογική εκστρατεία «business as usual», δεν θα έχει μεγάλα αποτελέσματα. Χρειάζεται μια σαρωτική αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό. Και αν δεν ηγηθεί το ΠΑΣΟΚ σε αυτή την ανατροπή, αν δεν τα καταφέρει, τότε οι πολίτες θα αναζητήσουν Μπερλουσκόνι ή άλλες πιο ριψοκίνδυνες, αμφίβολης αποτελεσματικότητας, λύσεις.
- Τι πρέπει να αλλάξει το ΠΑΣΟΚ στην οικονομική πολιτική για να αντιμετωπίσει την κρίση; Δηλαδή, η Ελλάδα τι θα παράγει, τι θα κάνει από ‘δω και πέρα, αφού δεν μπορούμε πλέον να ζούμε με δανεικά και τελειώνουν τα πακέτα από την Ευρώπη;
- Αυτό είναι το θεμελιώδες ζήτημα. Ότι κάτι πρέπει να παράγει κάποιος. Αλλά δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα. Βέβαια, σ’ εμάς παίρνει ακραία μορφή. Ζούμε αυτή τη στιγμή μια εξάντληση του ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης, με τρόπο δραματικό. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης που σημειώνονταν την προηγούμενη δεκαετία βασίστηκαν, κυρίως, στην ισχυρή εγχώρια ζήτηση -σε μεγάλο βαθμό κατανάλωση- η οποία ξεπερνούσε κατά πολύ τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας, δηλαδή, την πραγματική παραγωγή κοινωνικού πλούτου. Και το κενό αυτό το καλύπταμε με υπερδανεισμό, με εισαγωγές και, βέβαια, με τα λεφτά της Ε.Ε. Φαινόταν βιώσιμο αυτό το παιχνίδι και, μάλιστα, πολλοί λέγανε ότι εν πάση περιπτώσει, τα μειονεκτήματά μας όλα μπορεί να γίνουν και πλεονεκτήματα εν μέσω της κρίσης. Δηλαδή, το ότι έχουμε μεγάλη παραοικονομία, ότι έχουμε ένα μεγάλο αντιπαραγωγικό κράτος το οποίο παρ’ όλα αυτά συντηρεί τη ζήτηση, έστω με δανεισμό. Ότι έχουμε μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση που, επομένως, δεν είναι υπερδανεισμένη, όπως οι αμερικανικές επιχειρήσεις ή άλλες ευρωπαϊκές. Βαυκαλιζόμαστε ότι ο φελλός δεν βουλιάζει ποτέ. Αυτή τη στιγμή, όμως, έχουμε πλέον μη βιώσιμο δημόσιο χρέος. Έχουμε κατάρρευση της ανταγωνιστικότητας και αδυναμία της οικονομίας να δώσει βιώσιμες, καλές θέσεις εργασίας.
- Επομένως γιατί θέλετε να έρθετε στην εξουσία; Τι θα κάνετε; Αύριο μπορεί να είστε υπουργός.
- Δεν έχουμε άλλη επιλογή. Πρέπει να διαλέξεις. Κάποτε ο Ένγκελς είχε πει ότι η μεγαλύτερη προβοκάτσια που μπορεί να κάνει στο εργατικό κίνημα η ιστορία είναι να του δώσει την εξουσία. Χρειάζεται μια ισχυρή πλειοψηφία ΠΑΣΟΚ για να σχηματιστεί μια κυβέρνηση ευρύτερης εθνικής ανάγκης. Με ευρεία κοινωνική και πολιτική βάση, πάνω σε προγραμματικές προτεραιότητες, η οποία θα κάνει τις μεγάλες επιλογές. Δηλαδή, τα όποια πυροσβεστικά μέτρα πρέπει να έχουν υποχρεωτικά διαρθρωτικό χαρακτήρα. Δεν μπορεί να μην διευρύνουμε την παραγωγική βάση της χώρας. Δεν μπορεί να μην κάνουμε τα πάντα για να αυξήσουμε την παραγωγικότητα, την ολική παραγωγικότητα της οικονομίας. Να αυξήσουμε την αποταμίευση. Να αυξήσουμε την απόδοση της δημόσιας δαπάνης, η οποία είναι δραματικά αρνητική. Σχεδόν κάθε ευρώ που βάζουμε στο δημόσιο τομέα εξαφανίζεται. Χάνουμε τουλάχιστον το 70% σε απόδοση, σε τελικό προϊόν. Άρα, λοιπόν, βρισκόμαστε μπροστά σε δραματικές αποφάσεις για την πορεία της οικονομίας και τις οποίες, βεβαίως, δεν τις έχουμε κοινοποιήσει ακόμα στον κόσμο.
- Μπορεί η οποιαδήποτε κυβέρνηση στην Ελλάδα να εξυγιάνει το κράτος;
- Με τη ρητορική σίγουρα δεν μπορούμε. Δεν είναι θέμα ηθικολογίας. Αφορά, ας πούμε, την πολιτική οικονομία, το μάνατζμεντ. Το δημόσιο μάνατζμεντ χρειάζεται ριζικές αλλαγές. Βέβαια, σε βάθος χρόνου. Δεν θα τα ξεκινήσεις αμέσως όλα. Πρέπει σιγά - σιγά να βελτιωθεί η απόδοση της δημόσιας δαπάνης, ξεκινώντας από τομείς που αγγίζουν άμεσα τον πολίτη, όπως είναι η εκπαίδευση και η υγεία. Αλλά αυτό που κάνει δραματικότερη την κατάσταση την οικονομική, ειδικά στη Ελλάδα, είναι το δημόσιο χρέος. Πρόκειται για χρεοκοπία του πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσει το ασφαλιστικό και την κλιμάκωση του δημοσίου χρέους σε περιόδους που είχαμε υψηλή ανάπτυξη, τα προηγούμενα 15 χρόνια. Βεβαίως, αυτό δεν αντιμετωπίζεται με μια κλασική, απλώς περιοριστική, πολιτική του «κόψτε». Είναι μια ξεπερασμένη πολιτική του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που επηρεάζει, βεβαίως, και Έλληνες. Αυτή τη στιγμή, η μάχη είναι στην παραγωγική διεύρυνση και στην παραγωγικότητα. Και γι’ αυτό χρειαζόμαστε ένα ρεαλιστικό σχέδιο που θα εγκριθεί και από την Ευρωπαϊκή Ένωση, που θα μας δίνει το περιθώριο σε βάθος χρόνου να μπορούμε, για παράδειγμα, να πούμε ότι με μια κλιμάκωση θα μειώσουμε τα επόμενα δέκα χρόνια το χρέος μας.
- «Ορισμένα πολιτικά πρόσωπα έχουν μεγαλύτερη άνεση από όση θα τους επέτρεπε η προσωπική και οικογενειακή τους περιουσία»
- Επιλέξατε να φύγετε από την πολιτική, να απομακρυνθείτε από την εξουσία γενικά. Για είκοσι περίπου χρόνια η βασική σας «δουλειά» ήταν το διάβασμα και το γράψιμο. Πλέον, ως βουλευτής του ΠαΣοΚ, έχετε μπροστά σας την προοπτική της εξουσίας. Σας τρομάζει;
- Επέστρεψα στο όνομα μιας πολικής επανάστασης που πρέπει να γίνει, στο όνομα ενός νέου «1909». Για να πω την αλήθεια, με τρομάζει η προοπτική της εξουσίας. Το επόμενο βιβλίο μου θα είναι συγκεντρωμένο σε αυτό το θέμα. Άλλους τους βλέπω αμέριμνους. Έχω βαθύτερη συναίσθηση της τεράστιας δυσκολίας που θα έχει η επόμενη διακυβέρνηση. Μια ενδεχόμενη αποτυχία της θα βάλει τέλος, με δραματικό τρόπο στο σημερινό σκηνικό με βαριές συνέπειες. Γι’ αυτό το λόγο, θέλω να δουλέψω εντατικά και, αν μπορέσω, να προειδοποιήσω για κάποια πράγματα. Αλλά δεν είμαι τόσο αισιόδοξος.
- Πόσο χρόνο δίνετε στο ΠαΣοΚ, εφόσον έρθει στην εξουσία, πριν ο κόσμος αρχίσει να αγανακτεί μαζί του; Διότι έχω την αίσθηση ότι η απαξίωση των πολιτικών στα μάτια των πολιτών δεν θα σταματήσει.
- Καταρχάς, για να έρθει στην εξουσία πρέπει να συγκεντρώσει μεγαλύτερο πολιτικό, κοινωνικό και ηθικό κεφάλαιο. Αν το ΠΑΣΟΚ δεν προετοιμάσει την κοινωνία για την πραγματική φύση του νέου ελληνικού ζητήματος, μπορεί να κερδίσει τις εκλογές και ο τρόπος που κάνει αντιπολίτευση να υπονομεύσει την επόμενη διακυβέρνηση του.
- Τι πιστεύετε ότι πρέπει να αλλάξει;
Μετά τις ευρωεκλογές, το ΠαΣοΚ θα λυτρωθεί από αυτή την ηττοπάθεια και πρέπει να έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με τη βαθύτερη διαρθρωτική φύση των προβλημάτων και να υπερβεί ένα ανούσιο πινγκ-πονγκ με τη Νέα Δημοκρατία. Να σταθεί στη ρίζα των προβλημάτων γιατί τους επόμενους μήνες, τον επόμενο χρόνο θα είναι κυβέρνηση.
- Στους διαδρόμους της Βουλής συναντάτε συναδέλφους σας βουλευτές, οι οποίοι σας δίνουν την εντύπωση ότι με κάποιο τρόπο βγάζουν πολύ περισσότερα λεφτά από εσάς;
Ασφαλώς. Μην ξεχνάτε ότι βγάζω και βιβλία, ότι έχω μια ολόκληρη δραστηριότητα εκτός Βουλής και δεν μπορώ, για παράδειγμα, να έχω ένα γραφείο στο κέντρο της Αθήνας. Πράγματι, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μια ευχέρεια οικονομική, δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι είναι διεφθαρμένοι γιατί μπορεί να είναι από πλουσιότερες οικογένειες, να έχουν μια άλλη υποστήριξη εύλογη, νόμιμη και ηθική. Δεν μπορώ να κατηγορήσω κανένα, αλλά πράγματι ζω με την αίσθηση ότι ορισμένα πολιτικά πρόσωπα έχουν μεγαλύτερη άνεση από όση θα τους επέτρεπε η προσωπική και οικογενειακή τους περιουσία.
- Ανάμεσα σε ένα μεγάλο έρωτα και ένα μεγάλο υπουργείο, τι θα διαλέγατε;
Δεν έχω τη μέθη του υπουργείου αλλά και έχω περάσει το χρονικό όριο απ’ όπου με διαπερνούν τα μεγάλα πάθη. Έχω περάσει από το πάθος στη συμπάθεια, από τους υψηλούς πυρετούς στα δέκατα. Άρα, λοιπόν, δεν είναι τόσο έντονο αυτό το δίλημμα για μένα (γέλια…).
- Ποιος θεωρείτε ότι είναι πιο Αριστερός, εσείς ή ο κ. Γιώργος Παπανδρέου;
Απλώς έχουμε διαφορετική ρίζα. Εγώ μπορεί βιωματικά και άμεσα να νιώθω τον πόνο των οικονομικά αδυνάτων γιατί δεν έχω ξεφύγει από αυτή την κατάσταση. Ο Γιώργος επειδή έχει μεγάλο όνομα και προέρχεται από μεγάλη και ιστορική οικογένεια έχει υποχρέωση να κάνει ό,τι μπορεί ως πρωθυπουργός για να αυξήσει τις ευκαιρίες, τις δυνατότητες και τις επιλογές γι’ αυτούς που δεν έχουν μεγάλο οικογενειακό όνομα, μεγάλη περιουσία και μεγάλα «κονέ».
INFO: Το τελευταίο βιβλίο του Μίμη Ανδρουλάκη, με τίτλο "ΛΕΥΚΟ ΚΟΤΣΥΦΙ, blue tree, ΜΑΥΡΟ ΚΑΡΑΒΙ" κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη.
- Θεωρείτε ότι οι ευρωεκλογές θα αποτελέσουν την αρχή του τέλους για την επονομαζόμενη «νέα διακυβέρνηση» του κ. Καραμανλή;
Εμείς χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη ακόμη και για τα εθνικά μας θέματα, όπως είναι τα ελληνοτουρκικά, το κυπριακό ή το λεγόμενο μακεδονικό, το οποίο επίσης εντάσσουμε στην ευρωπαϊκή διαδικασία. Η διαχείριση του εξωτερικού μας χρέους θέλουμε να περάσει μέσω ευρω-ομολόγου για να γίνει βιώσιμη.
- Αν κατάλαβα καλά, διαφωνείτε με τον δημοψηφισματικό χαρακτήρα που έχει δώσει το ΠαΣοΚ στις ευρωεκλογές.
Αλλά το ζητούμενο δεν είναι απλώς μια αλλαγή σκυτάλης διακυβέρνησης. Χρειάζεται μια σαρωτική εξέλιξη στο πολιτικό σκηνικό.
- Τι πρέπει να αλλάξει το ΠΑΣΟΚ στην οικονομική πολιτική για να αντιμετωπίσει την κρίση; Δηλαδή, η Ελλάδα τι θα παράγει, τι θα κάνει από ‘δω και πέρα, αφού δεν μπορούμε πλέον να ζούμε με δανεικά και τελειώνουν τα πακέτα από την Ευρώπη;
Ζούμε αυτή τη στιγμή μια εξάντληση του ελληνικού μοντέλου ανάπτυξης, με τρόπο δραματικό. ...το κενό αυτό το καλύπταμε με υπερδανεισμό, με εισαγωγές και, βέβαια, με τα λεφτά της Ε.Ε.. Βαυκαλιζόμαστε ότι ο φελλός δεν βουλιάζει ποτέ.
- Επομένως γιατί θέλετε να έρθετε στην εξουσία; Τι θα κάνετε; Αύριο μπορεί να είστε υπουργός.
...τα όποια πυροσβεστικά μέτρα πρέπει να έχουν υποχρεωτικά διαρθρωτικό χαρακτήρα. Δεν μπορεί να μην διευρύνουμε την παραγωγική βάση της χώρας. Δεν μπορεί να μην κάνουμε τα πάντα για να αυξήσουμε την παραγωγικότητα, την ολική παραγωγικότητα της οικονομίας.
- Μπορεί η οποιαδήποτε κυβέρνηση στην Ελλάδα να εξυγιάνει το κράτος;
- Με τη ρητορική σίγουρα δεν μπορούμε. Δεν είναι θέμα ηθικολογίας. Αφορά, ας πούμε, την πολιτική οικονομία, το μάνατζμεντ.